Image1.jpg (107399 bytes)

Helstu örnefni frį Hólmanesi inn aš Öskjuhnjśk.

 

 

 

fjoll.jpg (83393 bytes)

Helstu örnefni frį Skotahjalla inn aš Öskjuhnjśk.

 

 

 

 

fjoll2.jpg (41381 bytes)

Helstu örnefni frį Öskjuhnjśk śt aš Andranum.

fjoll3.jpg (67436 bytes)

Helstu örnefni frį Andranum śt aš Ófeigsfjalli.

 

 

 

 

 

fjoll4.jpg (79248 bytes)

Helstu örnefni frį Ófeigsfjalli śt aš Oddskarši.

Smelliš į myndir til aš sjį örnefni į mynd.

wpe9.gif (245840 bytes)  kortfram_stort.jpg (788979 bytes)

Eskifjöršur

Fallegur, lķtill, en grösugur dalur (įšur kallašur Kįlkur) liggur inn af fjaršarbotninum.  Eftir honum rennur Eskifjaršarį, er kemur noršvestan af Eskifjaršarheiši.  Ķ dalnum voru hér į įrum įšur žrjś bżli:  Eskifjöršur, yst noršan įr, Byggšarholt, ofurlķtiš innar syšra megin viš įna.  Ķ dag er Byggšarholt ķ eigu Eskifjaršar-bęjar og leigir bęrinn Golfklśbbi Byggšarholts hśsiš undir ašstöšu sķna.  Innst syšra megin er Eskifjaršarsel, ķ daglegu tali kallaš Sel.  Veturhśs voru beint į móti Eskifjaršarseli noršan megin įrinnar, en Borgir voru utan viš Byggšarholt ofan vegar upp af hesthśsum Žórólfs Sverrissonar.  Ekki er lengur stundašur bśskapur į žessum bęjum og eru bęirnir Veturhśs og Borgir löngu farnir ķ eyši.   

Vantar örnefni frį Hólmanesi aš Hólmatindi.

Fyrir innan Hólmatind eru žrķr sveigar ķ fjalliš, og kalla Eskfiršingar tvo hina ystu Skot, og er Mišaftanstindur milli žeirra, en Kambfell fyrir innan.  Innsti sveigurinn blasir viš frį Eskifjaršarbę og heitir hann eftir lögun sinni Askja eša Eski og tindurinn noršan megin viš hann Öskjuhnjśkur eša Eskihnjśkur.  Af žessari Öskju er tališ aš fjöršurinn dragi nafn sitt.  Sumir telja žó aš fjöršurinn sé nefndur eftir Eski-plöntunni sem tališ er aš hafi vaxiš hér.

Milli Eskihnjśks og Tungufells eru Hręvarskörš žar sem fariš er af Eskifjaršarheiši yfir ķ Svķnadal og žašan sem leiš liggur til Bśšareyrar.   Upptök Eskifjaršarįr eru uppi ķ Hręvarsköršum, en leišin um Eskifjaršarheiši liggur talsvert austan viš įna og Tungufell noršur ķ Tungudalinn og sķšar śt Eyvindardal aš Egilsstöšum į Völlum.  Įšur en vegur kom yfir Fagradal, lį póstleiš frį Eskifirši upp į Héraš um Eskifjaršarheiši.  Var žaš um 6-8 tķma ferš frį Eskifirši til Hérašs žessa leiš.  Uppi į heiši eru flatir sem kallašar eru Uršarflatir og į Vķnį upptök sķn žar og rennur hśn ofan ķ Eskifjaršarį.

Utan viš Eskifjaršarheiši gengur fram fjallsrani sušur frį Fönn (jökull) upp af Noršfirši, og heitir fjalliš Fell en tindurinn ķ sušurenda ranans heitir Andri.  Utan viš Andra tekur viš allbreišur dalur, er heitir Žverįrdalur, eftir tveim žverįm sem falla ķ Eskifjaršarį, sś innri fellur rétt fyrir utan Veturhśs og nefnist hśn Innri Žverį, en hin fellur milli Veturhśsa og Eskifjaršar og heitir hśn Ytri Žverį.  Utan viš Žverįrdalsbotna gengur fram Saušatindur (Sést af Hólmahįlsi, ekki frį Eskifjaršarbę) og nokkru sunnar er Haršskafi, sem er klettabelti ķ fjallsbrśn.  Um Žverįrdal og yfir Fönn var stysta leiš į Seyšisfjörš og var žį farin Gagnheiši af Mjóafjaršarheiši.  Fyrir utan Haršskafa er Ófeigsfjall, og er Ófeigsdalur milli žeirra.  Ófeigsfjall nęr śt aš Lambeyrarskarši, sem er beint upp af Eskifjaršarkaupstaš og mį fara gangandi um žetta skarš til Noršfjaršar.  

Aftur upp...

Śr Ófeigsdal fellur Bleiksį ķ mörgum fossum nišur og sameinast Eskifjaršarį viš ósa hennar viš botn fjaršarins.  Hśn var eitt sinn landamerkjaį milli Eskifjaršar og Reyšarfjaršarhrepps, en kauptśniš var hreppur śt af fyrir sig og nįši žį frį Bleiksį śt aš Mjóeyri.  Žar voru mörkin milli Eskifjaršar og Helgustašarhrepps viš Mjóeyri.  Hreppaskipti voru gerš 1906-07, žegar ķbśar į Eskifirši uršu 300.  Įšur var allur Reyšarfjöršur einn hreppur, en eftir skiptin žrķr, Reyšarfjaršarhreppur, Eskifjaršarhreppur og Helgustašahreppur.

Um bęinn falla fjórar įr śr Lambeyrardal: Grjótį innst, mikill vįgestur žorpinu vegna vatnavaxta, Snęhvammsį betur žekkt sem Innri Lambeyrarį eša Bankalękur, Ytri Lambeyrarį, daglega kölluš Ljósį.   Žašan fengu Eskfiršingar rafmagn frį 1911 allt til 1954, en žį var tekin ķ notkun nż dķsalrafstöš er sį bęjarbśum fyrir rafmagni.  Žį kemur Hlķšarendaį og fellur hśn til sjįvar innan viš hśsiš Brś.  Žar sem Innri Lambeyrarį fellur til sjįvar var upphaflega lķtil jörš sem hét Lambeyri og byggšist kaupstašurinn į landi hennar.  Mį ķ dag sjį žar helstu byggingar bęjarins s.s. skólann, bankann, pósthśsiš, lögreglustöšina, sżsluskrifstofuna, félagsheimiliš, verslanir, gömlu kirkjuna,  og ķžróttahśs auk ķbśšarhśsa.  Žaš var ekki fyrr en įriš 1803 sem Mjóeyri var keypt og sameinuš kaupstašnum.

Innst sunnan fjaršar sjįst "Sušurfjöllin" mun sjįst ķ Eyrarskarš, žį Hoffell yfir Gošaborg og Rammöxl, žį kemur nokkuš löng egg śt į Lambafell, žį Gušrśnarskörš og Mišaftanshnjśkur.  Hrossahjalli breišir śr sér fyrir nešan öll žessi fjöll.  Žį tekur viš Nóntindur, Bunga og Berutindur, Raušafell nešan undir Berutindi raninn meš Söšulhnjśk śt og nišur af Berutindi.  Sķšan koma fjöll upp af Hafranesi og Kolmśla en ekki veršur fariš ķ aš tķunda žau hér aš svo stöddu.

Hér į eftir verša rakin örnefni ķ fyrrverandi Helgustašahreppi, en vegna fólksfękkunar var Helgustašarhreppur sameinašur Eskifjaršarbę samkvęmt lögum ķ eitt bęjarfélag įriš 1988.

Fyrir utan Eskifjörš tekur viš fyrrverandi Helgustašarhreppur og nęr hann alla leiš austur og noršur aš Gerpi.  Viš sameiningu žessara tveggja hreppa uršu landfręšileg mörk Eskifjaršar frį Hólmahįlsi og śt į Hólmanes ķ sušri og allt noršur til Gerpis austasta tanga landsins.

Fyrir utan Lambeyraskarš rķs Svartafjall hįtt upp yfir Hólmgeršarfjalli, en žaš er fjallöxl śt og upp af Eskifjaršarbę.  Svartafjall er 1021 m į hęš og mun ekkert fjall vera hęrra žar fyrir utan, en aftur į móti eru hęrri fjöll aš finna ķ fjallsrananum ķ įttina aš Fönn.   Utan viš Svartafjall er Oddskarš.  Undir žaš liggja göng sem aušvelda allar samgöngur į landi milli Eskifjaršar og Noršfjaršar til muna frį žvķ sem įšur var, en menn žurftu aš keyra yfir skaršiš, en žaš var oft ófęrt vegna snjóa og aurbleytu.  Nś eru įform um aš gera nż göng frį Eskifirši til Noršfjaršar, sem geršu žaš aš verkum aš Oddskarš yrši alveg śr leiš.  Oddskarš mun hafa veriš einn hęsti fjallvegur į landinu eša ķ um 600 metra hęš.  Kolabotnar heitir svęši rétt ofan viš Eskifjaršarbę, žar sem nś er gróšurreitur nemenda Grunnskólans į Eskifirši.  Įšur fyrr voru žarna stórir og miklir fiskhjallar į vegum Hrašfrystihśss Eskifjaršar og Togaraśtgeršar Austfiršings mešan hśn var og hét.

Svķnaskįli var nęsti bęr fyrir utan Eskifjörš.  Žar bjó į 19. öld merkur hagleiksmašur, Jónas Sķmonarson.  Lét hann m.a. bęjarlęk sinn knżja sög og kornmyllu.  Žar bjó einnig sonur hans, mikill fręšimašur, Įrni Jónasson, sem įtt hefur stóran žįtt ķ aš semja skrį um örnefni og stašhętti ķ Helgustašarhrepp.  Fyrir nešan Svķnaskįla er lįg hęš sem kallast Svķnaskįlaklif.

Fyrir utan Svķnaskįla er Inn-Stekkur eša Svķnaskįlastekkur (ķ daglegu tali er žessi stašur kallašur Stekkur, Engjabakki eša Garšshorn).  Žess skal getiš aš žar fęddist prófessor Ricard Beck, sem fór ungur til Amerķku og starfaši žar sem kennari og rithöfundur viš góšan oršstķr.  Erfitt žótti aš nżta žessa jörš vegna hęttu af skrišuhlaupum.  Hvalstöš var Svķnaskįlastekk nešan og utan viš fyrrverandi kartöflugarša skólans og annarra kartöfluręktenda śr kaupstašnum.  Žaš var kaupmašurinn Įsgeir Įsgeirsson frį Ķsafirši sem hóf hvalveišar og vinnslu žarna įriš 1904 en 1912 lagšist sś starfsemi nišur vegna hrįefnisskorts.  Hvalurinn var horfinn af Austfjaršarmišum.  (sjį nįnar ķ Eskju 1, bls. 15,16,17.)

Nęst kemur bęrinn Högnastašir, sem er į mjórri landspildu milli Merkigils aš innan og Hellisįr aš utan og nęr frį fjöru upp bratt fjall og innanveršan Sellįtradal, į Oddskarš og Svartafjall innan viš skaršiš.  

Aftur upp...

Ljósį fellur nišur Högnastašarhlķš innan viš bęinn. Ķ henni er Rangįrfoss. Efst ķ gilkafla er klettažröngin Hrafnakórinn og inn af  honum er Žurshöfši sem er lķtiš fell. Žar uppaf er klettabelti sem heitir Uršabotnar og žar undir er stórgrżtisurš.

Nešan viš bęinn Högnastaši var bżliš Högnastašastekkur, śtvegsbżli meš afar litla grasnyt, žar var einnig annaš įlķka śtvegsbżli lķklega ęvagamalt. Žaš hét Gvendarkirkja og žar į aš hafa veriš Gvendarbrunnur, tżndur nś. Munnmęli herma, aš Gušmundur biskup hafi į sinni tķš vķgt stašinn fyrir skrišuhlaupum ķ landinu, Ljósįrgili, óljósar rśstir eru žar, en rśstirnar į stekk löngu śtmįšar.

Nęst utan viš Högnastaši er bęrinn Sellįtrar, sem standa ķ fallegri brekku, og er žašan fallegt śtsżni inn til Hólmatinds. Śr Svartafjalli falla żmsar įr svo sem: Beljandi utan viš Svķnaskįla, Stekksį utan viš Inn-Stekk, Hellisį utan viš Högnastaši. En utan viš Sellįtra fellur smį lękur ķ sjó fram er Gošį heitir og heitir vķkin Gošavķk og stendur viš Goš, stór klettur eša steinn er innst ķ vķkinni.

Nišur af Oddsskarši er Sellįtradalur milli Hįuhlķša aš innan og Sellįtratinds aš utan. Fyrir utan Oddskarš er Magnśsartindur og sušur af honum žar sem skķšalyftan nęr hvaš hęst heitir Gošatindur, žį sjįvar rétt utan viš Sigmundarhśs. Nęsti bęr fyrir utan Sellįtra heitir Hvammur  sem stendur upp į hęš skammt frį veginum. Žvķ nęst Sigmundarhśs en žį nęst  koma Helgustašir innan viš Helgustašarį, er kemur śr Helgustašardal,  miklum sveig utan viš fjalliš. Žašan mį ganga um Helgustašaskarš til Hellisfjaršar eša um Op til Oddsdals.

Helgustašardalur takmarkast aš utan af hįum hrygg. Ķ hlķšum hans er hin alkunna silfurbergsnįma, en fyrir utan hann er Hrafnįrdalur og fellur Hrafnį um žann dal fram til sjįvar. Um Hrafnįrdal mį fara Hrafnaskörš fyrir sunnan Glįmsaugnatind til Hellisfjaršar. Hrafnį skilur lönd milli Helgustaša og Stóru-Breišuvķkur. Utan viš Hrafnįrdal er fjalliš Grįkollur, en žar finnst margt merkilegra steina t.d. jaspis. Sķšar tekur viš Eygeršarfjall (sem nefnt er į korti Eydalafjall og er fjalliš oft nefnt svo ķ daglegu tali) śt aš Vašlavķkurheiši. Nęsti bęr fyrir utan Hrafnį er Śtstekkur,  byggšur śr Stóru- Breišuvķkurlandi.

Śtstekkur stendur viš vķk ķ skjóli utan undir hįum melum. Fram undan honum stendur gręnn pķramķdalagašur hóll og vilja menn halda aš ķ hólnum sé aš finna fornminjar en eins gęti žetta bara veriš malarhóll eins og ašrir sem finnast hér um slóšir. Žetta var Reyšarfjaršarhöfn į einokunartķmabilinu. Engar bśšaleifar sjįst žar nś og var žó byggt žar fram į 19. öld. Stóra-Breišuvķk meš Hjįleigu nęr śt aš Ytri-Teigarį.

Innri-Teigarįr koma fram undan Eygeršarfjalli (Eydalafjall) sömuleišis Kerlingarį utan viš tśniš ķ Stóru -Breišuvķk.

Nęsti bęr er Litla-Breišuvķk. Žar ólst Rķkaršur Beck upp og geršist mikill sjómašur. Fyrir innan bę gengur Borgarhóll fram ķ sjó.Žar var samkomuhśs hreppsins. Bjarg heitir bżli utan viš Litlu-Breišuvķk (nś rśstir einar). Žar bjó Įsmundur Helgason er mikiš hefur skrifaš um mannlķf viš Reišarfjörš ķ bók sinni ”Į sjó og landi” (R.vķk. 1949).  Fyrir utan Litlu- Breišuvķk ganga Flesjar lengst fram ķ fjöršinn.  Śti fyrir Flesjum er Flesjasker.  Undan Flesjum er löng sandfjara sem kölluš er Langisandur og er žessi stašur vinsęll til fjöruferša af skólabörnum og fleirum.  Utan viš Flesjar skiptir Flesjaį löndum meš Breišvķkingum og Karlskįlamönnum.  Fyrir utan Vašlavķkurheiši gengur Įlffjall langleišis śt af hafi.  Um tvö skörš mį fara yfir žetta fjall til Vašlavķkur, žaš er Sléttuskarš śt og upp af Karlskįla og Karlskįlaskarš milli Įlffjalls og Snęfugls, sem er ysti og mest įberandi tindur į fjallgaršinum og sést vķšast af sušurbyggš Reyšarfjaršar og jafnvel innan af Bśšareyri.  Karlskįli stendur ķ nokkrum sveig undir Įlffjalli.

Žar er stórt tśn og stašarlegt, enda bjó žarna į 19. öld nafnfręgur bóndi og sjósóknari er hét Eirķkur Björnsson, og mį lesa um žennan bónda ķ bók Įsmundar „Į sjó og landi".  Ein af dętrum Eirķks var gefin Jóni Ólafssyni alžingismanni og skįldi, önnur giftist Benedikt Žórarinssyni kaupmanni ķ Reykjavķk og sś žrišja Jóhannesi Paturssyni bónda ķ Fęreyjum.

Aftur upp...

Rétt utan viš Karlsskįla er Stekkjartangi og žar var verstöš ķ eina tķš.  Litlu utar ganga Rifsker ķ sjó fram.  Žar śtaf taka viš brattar skrišur, Karlsskįlaskrišur, en ķ žeim er svokallašur Hallur hęttulegastur.  Hann er rétt innan viš Žeistuį, er kemur ofan śr Karlsskįladal (og Karlsskįlaskarši).  Milli Žorleifstanga og Haugatanga, sem er gręnn höfši fram ķ sjó og į aš heita skrišulaust, en žį taka viš Krossanesskrišur śt aš eyšijöršinni Krossanesi, sem er ysti bęr ķ Reyšarfirši, framan į nesinu milli Reyšarfjaršar og Vašlavķkur.  Žį er enn um Kirkjubólsskrišur (allgóšar yfirferšar) aš fara fyrir Mślann, uns komiš er aš Kirkjubóli, ysta bę syšra megin ķ Vašlavķk.

Eins og segir ķ Landnįmu žį nam Žórir hįvi af Vors „Krossavķk milli Gerpis og Reyšarfjaršar", en žótt vķkin hafi lįtiš nafn sitt, bera Krossanes og Kirkjuból nęg vitni um žaš aš žetta mun vera sama vķkin, og landnįmsmašurinn viršist hafa veriš kristinn.  Į Kirkjubóli var bęnahśs.  Vašlavķk tilheyrši Helgustašahreppi.  Hśn liggur fyrir opnu hafi og er žaš hafnleysa en žó mį ķ stillum leggja minni bįtum viš klappir ķ Kirkjubólshöfn aš sunnan og Landsenda aš noršan.  Undirlendi er žó nokkuš ķ sveignum, einkum noršan Kirkjubólsįr, er rennur innan af heiši śt meš fjalli aš sunnan.  Myndar įin stórt lón, įšur en hśn fellur til sjįvar.  Stendur bęrinn Kirkjuból sunnan viš lóniš.

Nokkru innar ķ landareigninni sunnan įr er bżli er heitir Žverį.  Noršan megin įrinnar eru žrjįr jaršir er heita Karlsstašir og er nęst heišinni, žį Ķmastašir og Vašlar yst.  Noršvestur af Karlsstöšum gengur žröngur dalur inn į milli fjallanna noršur ķ Višfjörš.  Heitir dalurinn Dysjadalur og fjallvegurinn Dys eftir dys er stendur žar viš veginn.  Žar įttu 17 eša 18 Spįnverjar aš vera uršašir og mönnum sem fara žar um, skylt aš kasta steini į hręin.

Af sušurfjöllum Vašlavķkur fyrir innan Mśla ber mest į Svartafjalli, en Snęfugl sést fyrir utan Karlsskįlaskarš og Hesthaus og Folöld sem eru smįtindar fyrir innan žaš.  Frį Įlffjalli eru nafnlausar eggjar inn į Vķkurheiši, en upp af henni sést Nįttmįlahnjśkur noršvestur af noršur-bęjunum.  Utan viš Dysjadal rķs Karlstašartindur, hįr og tignarlegur, en ofan į honum eru flatir melar, Karlsstašasandar.  Žį kemur Ķmadalur og Ķmatindur upp af Ķmastöšum og loks Hśsadalur og Einstakafjall upp af Vöšlum.  Fyrir utan Einstakafjall er Tregadalur og Tregaskarš sem fariš er yfir į leiš til Sandvķkur og utan viš žaš er svo Skśmhöttur.  Utan ķ Skśmhetti er Gerpisdalur og nešan viš hann eru Vašlaskrišur.  Žį er enn nokkur spölur noršaustur aš Gerpi sem er austasti höfši Ķslands, girtur mikilśšlegum hamraflugum og er hęsti tindur hans 661 m hįr.  Beint nišur af honum er Vogatangi, en nokkru noršaustar er svokallašur Gerpismašur, Mįvastapar og Gerpisfles ganga žar ķ sjó fram.  Viš Gerpismann eru sveitarmörk milli Vašlavķkur og Sandvķkur eša mörkin milli Eskifjaršar og Noršfjaršarhrepps og er žį dįgóšur spölur žar til komiš er fyrir hamrana og žeir fara aš sveigja inn til Sandvķkur.  Ganga mį  ķ Göngurįk žaš er aš segja klettana alla leiš frį Vašlavķk til Sandvķkur, en ekki veršur sś leiš öll farin į fjöru.

Śr Vašlavķk liggur bķlvegur um Vķkurheiši yfir ķ Reyšarfjörš.  Sį vegur liggur frį Karlsstöšum upp meš Kirkjubólsį aš noršan og upp śr Vatnsbotni į hįheišina.  Sķšan er fariš vestur meš Bśrfelli, inn fyrir Teigarį og ofan meš henni hjį Stóru-Breišuvķk.

Vķkurheiši er lįg, grösug og gott berjaland og beitiland fyrir saušfé.  Er af henni hiš fegursta śtsżni,ekki ašeins śt yfir Vašlavķkina og hafiš, heldur einnig inn og sušur yfir Reyšarfjörš.

Śt og noršur af Reyšarfirši liggur Seley um 5 km śt frį Krossanesi.  Um aldir hafa bęndur viš Reyšarfjörš og vķšar sent žangaš vinnumenn sķna til hįkarla, lśšu-, skötu- og bolfiskveiša.  Eyjarnar tilheyršu Hólmaprestakalli og er eyjan enn ķ dag ķ umsjį sóknarprestsins į Eskifirši.  En um vertķšir, venjur og siši ķ Seley hefur Įsmundur Helgason frį Bjargi skrifaš ķtarlega um ķ bók sinni „Į sjó og landi".

Aftur upp...