Til eru fjlmargar sgur og frsagnir fr Eskifiri og einnig sgur sem sna vel hva Eskifjrur var mikilvgur lfi Austfiringa rum ur.  Hr m lesa nokkrar af eim.

 

Fjlmargar sgur eru einnig t.d. 1. bindi Eskju, jsgum Sigfsar Sigfssonar og fleirum bkum.

 

Hrakningarsaga breskra hermanna Eskifjararheii

(skrifu af Bergru Plsdttur fr Veturhsum)

Aftur upp ...

Veturinn 1941- 42 var, eins og kunnugt er, allmiki setuli Reyarfiri.  a mun hafa veri jlfa ar msum herfingum, meal annars gnguferum.  Var stundum fari til fjalla, en oftast milli Eskifjarar og Reyarfjarar eftir veginum, sem liggur mefram strndinni, og er a kringum 3 tma gangur (15 km).  Oftast voru essir menn, sem msan htt minntu mmur vegna aga og klnaar, me bakpoka sem vgu 60 pund, byssu og skotbelgi.  Margt verur flki sjlfsagt minnissttt fr dvl essara manna.  Mr mun seint r minni la s atburur, sem n skal reynt a greina fr.  

Hinn 19. janar 1942 var rhellisrigning, svo a vtn uxu til muna.  Um nttina birti til, og fraus svo skyndilega, a ekki ni a orna af steinum.  Uru v allir melar sair, grunnstingull kom vtn, og fannir uru svelllagir ofan.  Eskifiri hafi veri kolalaust um tma.  Margir ttu v af skornum skammti til eldiviar, og eirra meal vorum vi.  Sustu dagana hfum vi ori a notast vi rusl, sem til fllst heimilinu.  En n var a kolaskip komi hfn og bei losunar.  

Hinn 20. janar var stillt og bjart veur, svo a hvergi sst sk lofti.  Brur mnir, Pll Plsson, sem bj me mur okkar, orbjrgu Kjartansdttur, Veturhsum vi Eskifjr, nsta b vi Eskifjararheii, og Magns Plsson, 15 ra, fru ennan morgun til a vinna vi uppskipun r kolaskipinu.  Vi systur tkum a okkur fjrhiringu og ara gslu gripa mean.  Kvldi ur hafi tapast ein r fr hsum, mean Pll var a gefa fnu.  Hvernig sem v st, gat hann ekki fundi hana rtt fyrir rna leit, ur en myrkri skall , og var hn v ti um nttina.  Til ess a brurnir kmust til vinnu, buumst vi systurnar til a leita rinnar, og frum vi mgur allar af sta birtingu um morguninn og hfum me okkur poka.  ri ur hafi falli skria inn dalnum, og ar sem hlin er ll  kjarri vaxin, var arna dlti af kalvii.  arna var mir okkar eftir og tndi eldivi pokana, en vi gengum lengra og fundum na fullu fjri dalbotni.  

g segi fr essu aeins af v, a etta furulega flan rinnar var efa til ess, a vi hfum ngan eldivi ennan dag og hina rlagarku ntt, sem hnd fr.  Um klukkan rj fr a ykkna lofti, og klukkan fjgur mun hafa veri komnar leiingar fjll.  frum vi a g a fnu, en vantai nokkrar r, og fr g a leita eirra.  egar heim kom um kl. 5, var komin su-austan rumba og rigningarslit.  Munum vi systur hafa veri ornar reyttar og leiar fjrmennskunni, v a vi mundum ekki, hvort vi hefum gengi rugglega fr lokunni v hsi, sem vi ltum seinast inn .  

Klukkan sj um kvldi var bi a losa kolaskipi og lgu brurnir strax af sta heim, en var kominn grenjandi suaustanstormur og rigning.  Voru eir v reyttir og mjg illa til reika, er eir komu heim klukkan rmlega tta.  Klukkan um 10 voru allir bnir a taka sig nir, en svo murlega lt veri eyrum mur minnar, a hn fkk sig ekki til a slkkva ljsi herberginu snu, en glugginn sneri a heiinni.  

Seint ellefta tmanum skapaist veri svo, a Pll fkk hyggjur af og taldi vissara mundi vera a g a gripahsunum,  ef vera kynni a eim hefi ekki veri vandlega loka.  Talai hann til Magnsar, en hann svaf mjg vrt.  Pll ba Kristnu systur okkar a koma niur og gta dyranna, mean hann fri t.  Hn gekk um glf kldum ganginum og ttaist um brur sinn.  Um a bil, sem hn gat fari a bast vi honum, sr hn mannshnd flma upp gluggann.  Henni flaug fyrst hug, a Pll hefi dotti og slasast, en einhver innri rdd sagi henni , a etta hefi ekki veri hnd Pls.  Hn bei enn litla stund, en hugist svo fara til a skja okkur hin til astoar.  En kni Pll dyra og var me nrri mevitundarlausan mann fanginu.  

egar Pll fr t, var veurofsinn svo mikill, a hann var a allrar orku til a hrekja ekki burtu fr hsinu og af lei.  Einnig var svo dimmt a hann s ekki handa skil.  Ekki hafi hann ljs me sr, v a voru ekki til nema oluluktir bnum, og hugi hann, a ekki mundi hgt a halda ljsi eim essu hvassviri.  Er hann kom a fjrhsunum, var ar allt gu lagi, og tlai hann a a ganga vi hj hesthsinu, sem var vestan vi binn.  En er hann tti skamma lei anga, s hann, a hann var a ganga einhverja dkka st, sem hreyfist.  Hann hlt, a etta vri eitthva, sem foki hefi, en er hann agtti betur s hann, a etta okaist mti verinu.  Hann s enga skilsm essu myrkrinu, og andartak datt honum hug a leggja af lei og lta etta eiga sig, en bgi sig fljtt fr sr hjtr og ltilmennsku og gekk nr til ess a sj, hva etta vri.  Hann beygi sig svo niur a essu og s, a a var maur, sem skrei fjrum ftum, en datt alltaf ru hvoru.  Maurinn var ekki Pls var, fyrr en hann tk honum og reisti hann upp.  s Pll, a etta var hermaur.  Pll gat ekki losa byrina af manninum ti,  af v a allar lar voru ornar svo rtnar af bleytu, a r gengu ekki gegnum hringjurnar.   Var hann v a bera manninn til bjar me v, sem hann hafi meferis.  au Kristn klddu hann n r blautu ftunum og nnur, en mir okkar klddist og fr niur, hitai kaffi og s honum fyrir nringu.  Maurinn hresstist furufljtt og geri eim egar skiljanlegt, a fleiri menn vru ti.  Mir mn kom og sagi mr, hversu au vru orin vsari.  g hraai mr ftur, og vi settum ljs alla glugga.  Pll lagi hinn kunna mann ofan rmi sitt, og sofnai hann fljtt.  San vakti Magns hann og sagi honum, a ekki yri um svefn a ra a sinni.  Magns klddi sig skyndi, og eir bjuggu sig t veri me olulukt, sem eir reyndu a skla sjlfum sr me, ef vera skyldi, a hinir naustddu yru eirra frekar varir.  annig hfu eir leitina a mnnunum, sem eir vissu ekki, hvort eir voru margir ea fir.  

Brlega fundu eir tvo menn, sem voru komnir heim tn og reyndu a fikra sig fram heim a bnum.  eir hfu s ljsin og vonuu, a hj eim vri bjargar von.  Brurnir hldu n, a eir hefu auveldlega fundi alla , sem arna voru nauum staddir, en a fyrsta, sem gestir eirra reyndu a koma eim skilning um, er a eir mttu mla, var a, a enn fleiri menn vru ti, j, mikill fjldi manna.  a l n nrri, a okkur fllust hendur vi essar frttir, en eir brur fru samt a vrmu spori t fviri og hldu fram a veia menn alla nttina.  

Vi konurnar hfum lka ng a gera.  a urfti a hjlpa svo a segja hverjum manni r ftunum, og elilega urftu allir a f heitan drykk og einhverja nringu.  egar a brau, sem vi ttum baka, var gengi til urrar, voru bakaar pnnukkur og flatbrau.  Reynt var a urrka ft eirra, en a gekk erfilega, vegna ess a aeins var eitt eldsti hsinu og eldiviur af skornum skammti.  Vi tkum allan ann fatna, sem vi ttum, til a skla eim me, einnig kvenfatna.  A sustu var ekki anna til en sngurft, sem vafi var utan um , en hinir pru og akkltu gestir tku llu vel, sem eim var rtt.   Vi skildum ekkert ensku, og geri a okkur allt erfiara.  Mennirnir virtust allir vera fsir a veita asto og hla hver a rum, ltum vi fara ofan rmin eins marga og ar gtu komist, en skiptum eftir einn ea tvo tma, eftir v sem st. 

Vatnleisla var ekki hsinu, og uru brurnir v a skja vatn skjlum brunn, sem var um 90 metra fr bnum.  Uru a margar ferir, v bi var a, a illa hlst vatninu rokinu, og miki urfti a hita.  egar lei undir morgun, urum vi eldiviarlaus, en a vildi til a Pll tti nokkra giringarstaura nlgt bnum, og sagai hann niur eldinn.  egar birta tk, vantai enn nokkra menn, ar meal yfirforingjann.  Pll lagi enn af sta samt undirforingja og rum hermanni inn til dals.  Fundu eir nokkra menn, sem hfu ori a nema staar, og ennfremur nokkur lk.  Meal eirra var lk yfirforingjans, sem fannst inn botni dalsins, en ar hafi jnn hans skili vi hann um nttina.  Enn vantai rj menn, og fundust tveir eirra um hdegi, bir lifandi, en annar andaist, skmmu eftir a hann var fluttur heim til okkar.  Lk hins rija fannst ekki fyrr en daginn eftir, reki af sj.  

Enginn smi var bnum, og var v ekki hgt a kalla annig hjlp, egar dagai.  smi hefi veri og hgt hefi veri a n sambandi vi stina Eskifiri um nttina, hefi a reynst tilgangslaust, mean verinu st, v a verrnar runnu saman yfir ll nes og eyrar fyrir nean brekkur og v frar yfirferar.  Vera n , a hgt hefi veri a bjarga eim fjrum mnnum, sem ltu lfi utan vi essar r.  Munu eir hafa komist undan aalflokknum og vi illan leik sloppi t fyrir rnar.  v er brurnir byrjuu a leita, var eim ekki ugglaust um, a eir gtu ekki nlgast hina naustddu menn.  verr essar renna skammt fyrir utan Veturhs.  

Veri hlst breytt til klukkan rj um nttina, en mun hafa fari a draga t storminum, og rfelli minnkai, var nokkur rigning alla nttina.  Vtn minnkuu fljtt, og klukkan 9 a morgni voru verrnar ornar var fyrir fullhrausta menn.  Um klukkan 10 kom breskur yfirforingi inn a Veturhsum og s, hvernig komi var.  Var hann lei inn Eskifjarardal til ess a vita, hvort hann yri leiangursmanna var og hvernig statt vri fyrir eim.  Br hann skjtt vi t Eskifjr og kallai saman hjlparli r hernum.  Komu og nokkrir menn af Eskifiri, sem vildu veita asto, t.d. hraslknirinn, Einar strsson, og Jn Brynjlfsson, bksali, sem me sinni ljfu og rlegu framkomu veitti eins konar ryggi og birtu inn starfi, sem enn var ng fyrir hendi.   Mennirnir voru allir fluttir t eftir um kvldi, og voru flestir ornir svo frskir, a eir gtu gengi t Eskifjr, sem er um fimm klmetra lei.  Nokkrir voru bornir sjkrabrum, en lk hinna ltnu voru geymd heima Veturhsum, a utanskildum eim, sem ltu lfi fyrir utan verr.  Alls ltu arna lfi nu menn.  

Flestir voru essir menn vel bnir klum, en munu nokkrir hafa treyst um of hinn bjarta morgun og byrina, sem mundi halda eim hita hinu erfia lei.  Nokkrir hfu veri svo heppnir a tapa af sr skm og sokkum aurbleytu og vatnagangi leiinni, og voru eir me blgna og sruga ftur.  Vafalaust hefi essi fer ori giftusamlegri, ef flokkurinn hefi geta fari kvena lei fr Reyarfiri um Svnadal og yfir Hrvarskr niur til Eskifjarar.  En vegna svella og harfennis uru eir a sna vi fr Hrvarskrum, handa fram t Svnadal, svo inn Tungudal og lei upp Eskifjararheii.  etta mun hafa tafi um 3-4 tma.   

byrjum ferarinnar ea Svnadal voru eir lka herfingum, sem tku nokkurn tma.  egar eir svo loksins komu upp heiina, var ori dimmt.  Innst botni Eskifjarardalsins renna tvr verr, Ytri- og Innri- Steinsr, og eru bar a jafnai nokku vatnsmiklar og vondar yfirferar.  etta sinn eins og oft ur voru r ekki frar, og uru vesalings mennirnir v a klfa upp me eim aftur og alla lei upp fyrir brnir, ar sem r voru ekki ornar eins umfangsmiklar.  eirri lei mun yfirmaur eirra hafa ftbrotna, og var tali a a hefi sinn htt valdi daua hans.  ess m geta, a maurinn sem lki fannst af t vi sj, hafi gengi sig t af kletti inni vi Steinsr myrkrinu. 

lafur Plsson, brir minn, n bndi Byggarholti vi Eskifjr, bj egar etta gerist Eskifjararseli beint mti Veturhsum.  Um kvldi hinn 20. janar klukkan a ganga tlf s hann af tilviljum ljsi og umferina Veturhsum.  Skildi hann egar, a eitthva mundi vera a.  Hann hafi tal af Jhanni Bjrgvinssyni , sem lka bj Eskifjararseli, og vildu eir komast yfir Eskifjarar, sem rennur milli bjanna, og vita hverju etta stti.  Hestar voru gjf og vi hendi.  En in rann ori yfir allar eyrar og nes, svo a enginn vegur reyndist a komast yfir hana.  

barhsi Veturhsum var mjg lti, ein h og ris me dlitlu porti.  Niri var aeins ein stofa, eldhs, br og dltil forstofa.  Er v skiljanlegt, a rngt muni hafa veri hsinu, sem hsti 48 gesti essa rlagantt.   Vi vorum ll orin mjg reytt og af okkur gengin, egar essu var loki, og fyrstu var etta allt mevitund okkar eins og ungur draumur ea martr.  En akkaror og fyrirbnir essara gu gesta yljuu okkur um hjarta og milduu a, sem okkur fannst srast, a ekki skyldi aui a bjarga llum eim, sem arna voru fer. 

(Lesbk Morgunblasins, 10. tbl. 1964, bls. 8).

Aftur upp ...

Sasta aftaka Austfjrum

Sasta aftakan - Glrusning

muharindunum ea skmmu eftir au var ess vart, a menn lgu ti fjllum milli Eskifjarar og Fljtsdalshras.  Yfir essi fjll lgu leiir manna af Hrai til Eskifjarar, svo og til Seyisfjarar og yfir svonefnda Fnn til Norfjarar.  Rust tilegumenn essir a feramnnum, er eir voru a skja varning sinn kaupsta, og rndu , ef eir gtu v vi komi.  Verslum var aallega Breiuvk vi Reyarfjr.  Einnig munu tilegumenn hafa rnt fnai manna sr til viurvris.  Reynt hafi veri a n mnnum essum en jafnan mistekist. 

N bar svo vi eitt sinn, a unglingspiltur sem arna var fer, fann af tilviljun kofa ea hreysi essara manna.  Gripu eir hann og skru r honum tunguna, svo a hann gti ekki sagt til eirra ea vsa fylgsni eirra, en slepptu honum san.  Drengurinn komst nr daua en lfi til Eskifjarar. 

Jn Sveinsson var sslumaur Suur-Mlasslu 1781-1799 og bj Eskifiri.  Lt hann n a nju leita mannanna fjallinu, og fannst hreysi eirra a lokum, vandlega fali, nlgt svonefndum Harskafa.  Leitarmenn fundu aeins einn mann kofanum, og varist hann hraustlega me grjtkasti.  Loks var hann tekinn hndum, og tveir flagar hans nust ar skammt fr.  Ekki veit menn n nfn essara manna, nema ess er kofanum nist.  Ht hann Eirkur, og telja margir hann ttaan r Breidal.  Voru n menn essir fluttir til Eskifjarar og hafir haldi Borgum, en s br stendur andspnis bnum Eskifiri.  Lei svo fram um hr, uns ml eirra var dmt hrai.  ess er ekki geti, hvernig s dmur fll en skmmu sar tk sslumaur sr fari utan eirra erinda, a ali var, a f refsingu fanganna mildaa, og fkk hann v framgengt. Var Jn sslumaur hann mtasti maur, vgur dmum og vorkunnltur vi smlingja.

Er sslumaur kom aftur r utanfrinni, voru tveir fanganna ltnir geymslunni Borgum.  Mlt er, a Soffa, kona sslumanns, hafi skammta eim naumt matinn; hafi Eirkur, sem var eirra mestur fyrir sr, eti allt fr hinum, og ekki hafi veri a g, fyrr en eir voru dauir r hor og hungri.  Br sslumanni mjg vi etta og taldi Eirk harlega, en hann kva matinn ekki hafa ngt sr einum, hva fleirum, og vri sslumannsfrnni um a kenna.

Skmmu sar var ml etta teki fyrir a nju, og var n Eirkur dmdur til a hggvast.  tti sslumaur a sj um aftkuna, en hann fl a hreppstjra; ht s Oddur og bj Krossanesi vi Reyarfjr.  llum, sem heyrt hafa geti um atburi essa, ber saman um a, a Oddur essi hafi veri illa okkaur af sveitungum snum.

Hfst n Oddur handa um undirbning aftkunnar.  Skyldi hn fara fram Mjeyri vi Eskifjr.  Bull sslumanns var til kvaddur, en hann frist undan a vinna Eirki og kva sig skorta hug til ess.  Bull essi nefndist Bergr og bj Bleiks, bli vi Eskifjr. 

orsteinn ht maur r Norfiri, er hafi flakka va og var nokku vi aldur, er etta gerist.  Bau hann sslumanni a vinna bulsverki, og var a bo egi.  xi var fengin a lni hj kaupmanni Eskifiri. 

egar n var loki var llum undirbningi aftkunnar, fr Oddur hreppstjri me tilkvadda menn a Borgum til a skja fangann.  Voru eir allir mjg vi vn.  Er anga kom, sat Eirkur fangelsinu og uggi ekki a sr, enda hafi honum ekki veri birtur dmurinn.  Lt Oddur binda hendur hans, kva hann eiga a skipta um verusta og lt gefa honum vn.  Hresstist Eirkur og var brtt ktur mjg; tti honum sem sinn hagur mundi n fara batnandi.  Var svo haldi af sta leiis til Mjeyrar, en a er ispl a fara.

Gekk ferin greitt, uns komi var svonefnda Mjeyrarvk.  mun Eirk hafa fari a gruna margt, enda hefur hann lklega s vi bnainn Mjeyri og menn , er ar biu.  Sleit hann sig lausan og tk rs, en Oddur og menn hans nu honum egar sta.  Beittu eir hann harneskju og hrintu honum leiis til aftkustaarins.  Eggjai Oddur menn sna me essum orum: Ltum ann djful hla oss og landslgum.  Var Eirkur san hrakinn t eyrina, ar sem biu hans hggstokkurinn og xin.  Allmargt manna var ar saman komi, meal eirra skipstjri og einhverjir skipverja af dnsku kaupfari, sem l firinum. 

Er Eirkur var leiddur a hggstokknum, trylltist hann og ba sr lfs me miklum fjlgleik.  En Oddur og menn hans ltu hann kenna aflsmunar og lgu hann stokkinn.  Eirkur hafi hr miki hfi; tk Oddur ar bum hndum og hlt hfinu niri.  Skipai hann san orsteini r Norfiri a vinna sitt verk.  orsteinn br vi hart, en svo illa tkst til, a fyrsta hggi kom herar Eirki og sakai hann ltt.  rei af anna hggi og hi rija, og enn var fanginn me lfsmarki.

Oddur hreppstjri skipai n blinum a lta hr staar numi, ea hva skal n gera, mlti hann, samkvmt lgum m ekki hggva oftar en risvar.  gekk fram skipstjrinn danski, leit fangann, sem var a daua kominn, og skipai a binda skyldi endi kvalir hans n frekari tafar.  Hj orsteinn tt og ttt, og fr af hfui sjunda hggi.  Skipstjrinn leit til Odds og mlti: Drottinn einn veit, hvor ykkar hefur fremur tt essa mefer skili, ea fanginn.  Ef g hefi ri, skyldir hafa fylgt honum eftir.  Lk Eirks var san grafi Mjeyri.

Um aftkuna var ortur bragur, sem n er gleymdur nema etta erindi um orstein bul og Odd hreppstjra:

Me xinni hj hann tt og ttt sem ur skollinn,

herra Oddur hlt kollinn,

hinir litlu bls pollinn.  

 

xi s, er Eirkur var hggvinn me, var lengi til eigu hinna Sameinuu slensku verslana Eskifiri, og munu margir hafa  s hana ar.  Sast 1925 var hn notu ar fyrir kjtxi; var hn slitin mjg og er n lklega gltu. 

Fririk Klausen Eskifiri telur sig hafa fundi fylgsni tilegumannanna hj Harskafa.  Grf hann rstir ess og segist hafa fundi ar miki af kindabeinum.  Segir hann, a sr hafi virst staurinn vel falinn, og erfitt muni hafa veri a finna hreysi.

 

Um sannleiksgildi essarar sgu a ru leyti er vant a segja, v a munnmli l eru ljs og margt gleymt, sem mli skiptir.  ber llum sgumnnum saman um mannanfn og mis nnur mikilsver atrii, svo sem um hin hryllilegu mistk sambandi vi aftkuna, hrottaskap og hargi Odds Krossanesi, og a, a bullinn orsteinn hafi veri gamall og fr til a gegna essum starfa, flkingur, sem hafi veri ltinn vinna etta verk undir hrifum vns.

Enginn vari er , a atburir essir hafa gerst; gamlir menn austfirskir segja, a foreldrar snir hafi vita deili llu essu, tt n s flest gleymt,  Hitt er anna ml, hvort eir hafa ori t Jns Sveinssonar sslumanns.  annlum, sem hann hefur rita, mun essa mls ekki vera geti.  Sgumenn segja, a sslumannsfrin, er lt fra Eirki og flgum hans matinn fangelsi Borgum, hafi veri dnsk.  En kona Jns Sveinssonar var, svo sem kunnugt er, Soffa, ekkja orlks sfjrs sslumanns, fyrirrennara Jns.

g tel samt lklegt,a aftaka essi hafi fari fram t Jns sslumanns og hann hafi fjalla um etta ml.  Hann og kona hans smdu sig mjg a dnskum sium, og kallai Jn sig Svendsen.  Gti a veri sta til, a sgumenn telja sslumannsfrna danska.  mis atvik, er sslumanni hafi falli illa og hann ekki vildi halda loft, geta legi til ess a hann minnist ekki essara atbura annlum snum.

rbkum Esplns segir, a maur Austfjrum hafi ori unglinga a skaa me v a skera r honum tungu ri 1784, a mig minnir, og hafi hann veri lfltinn fyrir a.  Anna segir ekki ar um.  Er hr vafalaust um Eirk a ra, og hefur Jn Sveinsson veri sslumaur Suur-Mlasslu. 

Flagar Eirks, er hann helt Borgum, voru dysjai ar tninu ea skammt fr v.  Bein eirra bls upp seint 19. ld og lgu ar lengi san umhirulaus, uns au voru uru vi grjtgar, er liggur skammt fr tninu.  Eru au gull vottur um essa hryllilegu atburi.

jsafni Sigfsar Sigfssonar, ar sem hann getur kirkjurnsins Vallanesi t Jns prests Stefnssonar, segir a rnsmennirnir, hti Jn og Einar, hafi a endingu veslast upp og di r sulti Eskifiri, og halda v msir v fram, a beinin Borgum su beinin eirra.  En a getur ekki tti vi rk a styjast, v a bir eir menn hfnuu a lokum lfveri Jrundar hundakonungs, svo sem sj m af endurminningum fr Gyju, konu Thorlaciusar sslumanns, en hann dmdi kirkjurnmlinu.  ttaist frin, a eir kmu fram hefndum sslumanni, er von var Jrundar heimskn sslu  hans, en af eirri heimskn var aldrei, svo kunnugt er.

(Eftir handriti Einrs Stefnssonar fr Mrum Skridal.  essi saga er skr hlfum rum ratug sar en nst undan. -.M.J.)

Aftur upp ...

sk flugvl ferst vi Reyarfjr

Skrsla sslumanns um agerir slyssta 

Eftir a Bretar hernmu sland seinni heimstyrjldinni hfu jverjar mikinn hug a kynna sr umsvif eirra hrlendis.  Til ess a afla upplsinga sendu eir flugvlar hinga til lands og hafinu kringum landi var hlutverk kafbta eirra hi sama.

Fyrstu sku flugvlarinnar var vart hrlendis yfir Reykjavk ann 3.nvember ri 1940 og eftir a uru r nokku tir gestir og ekki sst Austfjrum, ar sem r komu ekki eingngu knnunarflug heldur einnig til rsa.

uppstigningardag ri 1941 frst sk flugvl svoklluum Valahjalla vi Reyarfjr og var me henni ll hfnin.  Tali var a vlinni hefi veri tla a kanna umsvif Breta Reyarfiri ea jafnvel gera rs.  Ekki er meiningin a gera tarlega ttekt essum atburi hr heldur birtum vi n skrslu Lvks Ingvarssonar verandi sslumanns Suur-Mlasslu, sem hann sendi Dmsmlaruneytinu um athuganir snar slyssta.  Skrslan er dagsett 6.jn 1941 og er svohljandi.

,,Svo sem g hefi tj skrifstofustjranum dmsmlaruneytinu smtali hefir ori upplst um a, a lgsagnarumdmi mnu hefir farist  sk hernaarflugvl.  Vil g gefa hinu ha runeyti skrslu um mlsatvik a svo miklu leyti sem au eru mr kunn.

Afarantt uppstigningardags, 22. dag ma mnaar, kl 2 eftir mintti sst fr Krossanesi vi Reyarfjr, til flugvlar, sem flaug yfir binn og tni fjrum sinnum.

oka var og dimmt yfir.  Flugvlin hvarf fr Krossanesi vesturtt inn til landsins.  rstuttu eftir a hn hvarf sst vesturtt rauur bjarmi og stuttu sar heyrist sprenging og sst bjarmi okunni innan og ofan vi binn.  Var sprengingin svo flug a bjarhs Krossanesi ntruu.  Heimildarmaur minn a essu er Tryggvi bndi Eirksson Krossanesi.  Sprenging essi heyrist bi Vattarnesi, Karlsskla og einnig Valavk. 

annan dag hvtasunnu .e. 2..m. var fyrrnefndur Tryggvi Eirksson a ganga fyrir f svonefndum Valahjalla fjallinu fyrir innan Krossanes.  Var hann ar var vi brak r flugvl og eitt mannslk.  Ekki geri Tryggvi mr ea hreppstjra avart um ennan fund sinn, sem honum bar skylda til, heldur munu fregnir af atbruum essum fyrst hafa borist breska herliinu Reyarfiri fr honum en til mn komu fregnir af essu skotspnum.  g ba hreppstjrann Helgustaarhreppi egar sta a fara vettvang og gaf hann mr munnlega skrslu um a, er hann s stanum.  Mivikudaginn 4 .m. tti g tal vi breska yfirmenn Reyarfiri og var a a samkomulagi, a g fri samt remur slendingum me breskum hermnnum slysstainn. 

A morgni dags gr, fimmtudaginn 5. ma var lagt af sta breskum varbti leiis til Krossaness.  Var lent skemmt fr svonefndum Haugum og haldi sem lei l upp skriur upp Valahjalla.  a er landslagi svo htta a upp hjallanum ca. 300 m h er strgrtisur sem er allmiki grin en fyrir ofan hjallann er 2-300 m h klettahl me allmrgum rkum misjafnlega breium svo sem ttt er fjllum vi sj fram hr Austanlands.  v og dreif um hjallann liggja msir hlutir r flugvl o.fl.  Einnig l ar sprungin sprengja ca. 80 cm lengd og 25 cm verml.  Hj afturhluta flugvlarinnar l mannslk allmjg brunni og skadda a ru leyti.  Af stum sem arflaust er a greina tkst g hendur a segja fyrir um hvernig lkunum skyldi komi niur hjallann.  Var hjkvmilegt a beita vi a nokku ruddalegum aferum svo sem a draga au stai ar sem hgt var a sauma utan um au.  Saumai g san sjlfur ullarteppi utan um lkin me asto breytts hermanns.  A v loknu hntti g utan um au reipi og me asto ess var lkunum komi niur hjallann.  ar tk breski herlknirinn vi eim og saumai frekar utan um ll lkin, en breskir hermenn og slenskir hjlparmann mnir fluttu lkin til sjvar.  aan voru lkin flutt hinum breska varbti til Reyarfjarar og jarsungin ar ntt me hernaarlegri vihfn.

Lk au, sem arna fundust voru eins og ur er sagt 3 a tlu.  Er mr tj a Bretar hafi fundi eim jrnkrossa og skjl er snt hafi, a flugvlin kom fr Noregi.  Tryggvi Eirksson fann peningaveski laust skammt fr lnu er niri hjallanum l.  v voru norskir peningaselar.  Veski etta samt peningaselum tku Bretar snar vrslur.  Einnig hafa eir lti greipar spa um alla smhluti, er eim hefir tt einhvers viri a n .

g til engan efa leika v, a flugvl s, er hr hefir farist hefir veri sk.  fyrsta lagi munu skjl au er ea hj lkunum fundust bera vitni um a a menn essi hafi veri skir en skjl essi hefi g ekki s sjlfur.  stli flugvlarinnar er hakakross.  lendingarhjli hennar stendur ori Continental og ori Deutches Fabrikat og ensku og frnsku or smu merkingar.  Stlhjlmur er hjallanum liggur er me hakakrossi og mislegt fleira ber a sama brunni, t.d. fannst jrnkassa samt msum gmmvigerarhldum skddu ltil rstrend flaska tekin me smelltum tappa.  merkimia flskunnar stu orin Weinbrand og mislegt fleira sku.  Flsku essa tku Bretar snar vrslur og er g hafi skrt fyrir eim (me v a enginn hinna bresku manna er frinni voru skildu sku.)hva flskunni vri, opnuu eir flskuna og dreyptu vninu.  Til ess er sagan sg eins og hn gekk er rtt a geta ess, a g dreypti einnig ltillega vni essu og fannst mr a lkjast mjg llegu konaki.

morgun kom minn fund frttaritari tvarpsins sra Stefn Bjrnsson og spuri tinda af atburum essum.  Tji g honum hi ljsasta a er g vissi.  Er g sat a sningi um hdegisbili dag kvaddi dyra hj mr breskur hermaur sem mun vera svonefndu ,,Civil Service og krafi mig sagna um a, hvar g hefi leyft birtingu fregna af flugslysi essu.  Tji hann mr a mr hefi bori a leita leyfis breskra yfirvalda Reyarfiri til a lta birta nokkrar frttir um flugslysi.  Krafist hann ess a g stansai birtingu fregna af flugslysinu.  g tji manni essum, a mr vri eigi kunnugt um nein slensk lagafyrirmli, er veittu mr rtt til a stansa birtingu slkra frtta.  frttaskeytinu til tvarpsins sti eigi anna en a, sem flestir, er komi hefu slysstainn og n vru ornir i margir, vissu.  g vri embttismaur hins sjlfsta slenska rkis og mr vru gersamlega vikomandi fyrirskipanir hernaaryfirvalda Reyarfiri.  Hins vegar vri g reiubinn til alls frisamlegs samkomulags vi bresk hernaaryfirvld en vi fyrirskipunum fr eim um embttisstrf ea persnufrelsi mitt tki g ekki.  Hvarf maur essi braut a essu samtali loknu og hefi g eigi af mli essu frtt af Breta hlfu n egar dagur er a kvldi kominn.

g vil a lokum geta ess, a a hefir alloft komi upp miskonar skoanamunur milli mn og hins breska setulis en vegna prrar framkomu flestra breskra yfirmanna hafa engir alvarlegir rekstrar ori hr sslunni, sem eigi hafa jafnast.

Svo mrg voru au or skrslu sslumanns til dmsmlaruneytisins.  flak vlarinnar er enn fjallinu ar sem a hefur n legi tp fimmtu r.  Miki hefur veri hirt r v gegnum tina enda margir lagt lei sna enda margir lagt lei sna anga essum rum.  fyrrasumar fr Albert Kemp fr fskrsfiri anga samt eim orsteini Bjarnasyni, sk Bragadttur og Erni orsteinsyni.  

Aftur upp ...

Reimt Eskifiri

egar Jn Sveinsson hlt hr sslu og bj Eskifiri voru ar haldi fjrir jfar ea illrismenn.  Segja svo sumir menn a tveir ea rr eirra vru eir smu og stlu r Vallaneskirkju fr Jni presti yngra Stefnssyni.  Eirkur ht s fjri, mikill maur og harger.  Hann var sakaur um mor(?) Sslumaur fr utan en Soffa konan hans lt gta ar fanganna.  Sluppu eir r varhaldinu og lgust t.  Hfust eir vi Svartafjalli.  a er Helgustaalandi.  Bjuggu eir ar helli einum og rndu en hfu athvarf hj Katli bnda Sigmundarhsum um veturinn.  Sumari eftir kom smali a eim fr Seldal Norfiri ar sem eir stlu f.  eir skru r honum tunguna svo hann gti eigi sagt til eirra.  Var Eirkur fremstur til ris.  En menn uru eirra varir og voru eir fluttir dflissu Eskifiri, en hn var skemmukofi, kld og dimm; var n hert snu meira a eim en fyrr og hfu eir bi illa og litla fu.  Rtti frin sjlf eim hana inn um gluggaboru.  Eirkur var skemmstan tma binn a vera haldi og minna dreginn en eir og hraustmenni mest og harskiptnastur.  Hypjai hann sig undir gluggann og ni svo llum matnum en lt hina f a eina sem honum sndist.  Drgust eir upp anga til  eir ltust r hori og harrtti.  Var frnni frt a til fellis.  Eirkur lifi vel af en var hlshggvinn sar Mjeyri og dysjaur ar. Nlega hafa menn fundi ar dys og henni bein af mjg strvxnum manni.  Hldu sumir a bein Eirks, en dysin var kennd vi hann.  Sumir hldu au bein r Frakka er menn sgu a ar hefi lka heygur veri.  Einhver slingur tti mnnum sem vri Mjeyrinni kveldrkkrum eftir aftku Eirks ar.  Hinir sakamennirnir ttu egar ganga aftur og na frna svo hn hafi eigi viol.  Voru eir dysjair Hlmahlsi en eir ttu eigi geta haldist jru og sttu  fr Soffu allhart.  var leita ra til  kunnttumanns.  Hann sagi jr a grafa upp og hlshggva og lta frna svo ganga milli bols og hfus eim.  a var svo gert; eir voru grafnir upp, hggvin hfuin af eim, hn ltin ganga milli bks og hfus og eir aftur dysjair.  Eftir etta afreimaist alveg en ur hafi mesti gauragangur tt vera ar Eskifiri. 

Skr 1905 eftir sgu msa gamalla manna en (1905) lifa." - Um sakaml etta eru margar heimildir bi prentaar og prentaar.  Hefur Einar Bragi unni rkilega r eim, sbr. Eskju I, 157-173, og fylgir ar heimildaskr.

Aftur upp ...

Fyrirburur Gamlaskla

Or fr af v, a reimt vri Gamlaskla Eskifiri, ar sem Gurn S. Arnesen stofnai kvennasklann 1875. Eskifiringar, klluu hann stundum Svartaskla gamni eirra t, af v a hsi var tjarga.  Fritz Zeuthen lknir bj hsi essu, ur en hann fluttist Zeuthenshs vori 1876.  voru nandi hj lknishjnunum runn Magnsdttir, sem sar giftist Jni Jnssyni Hl, og nnur stlka skyggn, en nafns hennar er ekki geti.

Einu sinni sem oftar sat fr Zeuthen og var a drekka kaffi r eftirltisbollanum snum.  egar hn hafi loki r bollanum, setti hn hann fr sr bori.  Eftir litla stund hrekkur bollinn t af borinu, n ess a nokkur hefi nrri komi, fellur glfi og mlbrotnar.  Vinnukonurnar voru bar inni stadda, og bregur svo kynlega vi, a skyggna stlkan fer a skellihlja.  Fr Zeuthen fannst etta ekki ahltursefni og vtai stlkuna.  Hn sagist ekki hafa geta varist hltri yfir undrun frarinnar og skri svo fr, a drengur ekki hvaxnari en svo, a hann rtt ni upp borbrnina, hefi komi inn me galsa og spa bollanum fram af,  um lei og hann gekk fram hj borinu.  Nokkru sar kom orvaldur Breiuvk heimskn, og ttust menn vita, a hann hefi gert bo undan sr me essum htti. 

Eitt kvld voru r stlkurnar a fara upp til sn a htta, og fr skyggna stlkan undan.  egar hn er komin ofarlega stigann, hrkklaist hn niur aftur og segir vi stllu sna ,,far undan Tta.  runn lt sr hvergi brega og geri sem  henni var sagt.  egar r voru komnar upp, sagi stlkan henni, a hn hefi s mann me hfui handarkrikanum; hefi hann fari veg fyrir sig og vilja varna sr uppgngu, en egar runn fr fyrir eim, vk hann til hliar, svo a r gtu komist leiar sinnar hindraar.

Aftur upp ...

Vlvuleii Hlmahlsi

utanveum Hlmahlsi Reyarfiri er steinn, er kallaur er Hvldarsteinn, og stendur rtt hj alfaraveginum.  Hj steininum er grnn grasblettur, er nefnist Vlvuleii og er s saga til:

Vlva ein bj Smastum Reyarfiri, nokkru fyrir ann tma, er Tyrkir rndu her vi land (1627).  ur en hn andaist, lagi hn svo fyrir, a sig skyldi grafa ar, er best vri tsn yfir Reyarfjr, og kva aldrei fjrinn mundu rndan af sj mean nokkurt bein vri broti sr.  Var hn grafin fyrirnefndum sta.  egar Tyrkir komu a Austfjrum, hugu eir sr til hreyfings a sigla inn Reyarfjr og rna Hlmakirkju og kaupstainn a Breiuvkurstekk.  ttust eir eiga ar fangsvon ga.  En er eir komu fjararmynni, kom mti eim geysandi stormur, svo a fjll akti sjvarroki beggja megin fjararins. Uru eir ar fr a hverfa vi svo bi.  Arir segja, a eim hafi tt svo a sj inn til fjararins sem ar brynni bi land og lgur.  austurtninu Hlmum getur a lta nokkra ljsleita steina, er standa ar upp r funum.  Segja menn, a a su legsteinar barna eirra smu vlvu, er grafin er hlsinum.  Var a tr manna, a me v a sl mtti lta koma niur r hverri tt, er vildi.

(Bjrn Bjarnason fr Vifiri:  Sagnakver, 2 tg., bls. 172).

jsgum Sigfsar, VIII. bindi, bls. 87 er frsgn me sama nafni og efnislega smu lund, nema sagt er ar, a seikonan hafi bi Hlmum, en flust a Smastum vegna eirarleysis eftir barnamissinn.

Aftur upp ...

Hlmar Reyarfiri.

ofanveri 15. ld bj bndi einn Hlmum Reyarfiri. Hann tti rj syni. Var einn eirra fddur blindur. Bndi var auugur a f, bi lndum og lausum aurum; tti hann Hlma samt kirkjunni og eim jrum, er til hennar lgu. egar bndi andaist, skiptu eir brur arfi, geru vottfest skiptabrf, undirstrika af eim, samt handsluu nafni blinda brurins.

egar a var gert heyrinkunnugt , kom ljs, a blindi bririnn hafi veri flekaur svo, a hans hlut kom aeins sker eitt lti, sem ekki var grasi gri, sunnan undir svonefndum Strhlma. Ekki fkk hann neina rttingu mla sinna, a hann kvartai yfir v ranglti, er hann hafi veri beittur.Kvu eir etta ger me hans vitund og vilja, og bru fyrir sig skiptabrfi. Var hann a una vi svo bi.

Litlu sar lt gu af miskunn sinni reyarhval mikinn festast skerinu. Var hvalurinn eign blinda brurins og honum til framdrattar langan tma. Skeri er san nefnt Reyarsker.  N var a nokkru sar a biskup var vitjunarfer og kom a Hlmum.  Hafi hann frtt um skipti eirra brra.  taldi hann mjg fyrir ranglti a, er eir hfu beitt brur sinn, blindan og sjlfbjarga.  eir kunnu illa tlum biskups, tku hann og sveina , er me honum voru, settu ralausan bt, er st vi sjinn, ar sem sar heitir Biskupsbs, og hrundu flot.  Vindur hvass st af landi.  Hugu eir biskup mundu farast ar.  En svo bar til, a btinn rak a landi hinum megin fjararins, svo a biskup komst heilu og hldnu land.  ar heitir san Biskupshfi.  Biskup lt san tlf presta dm ganga um etta ofbeldi ganga um eirra brra.  Dmdu eir hlma og kirkjuna samt eim jrum, er henni tilheyru, fr eim brrum til eignar kirkjunni.  Af v f lagi svo biskup jarirnar Smastai og Smastaageri samt Strhlmanum til framfrslu blinda brurnum, og kva, a r skyldu jafnar vera ftkraf til framfrslu einhverjum urfamanni Reyarfiri, en Hlmaprestur hafa umr jaranna.

Aftur upp ...

Tilkynning 

a vildi til fyrir nokkrum rum Eskifjararkaupsta a ar uru deilur og ryskingar milli riggja manna.  Var rum megin Sigurur Stefnsson fr Sigmundarhsum, ungur maur lgur vexti en vel rekinn og talinn einn hver sterkasti maur sem var Reyarfiri og gmenni en nokku hreugjarn vi vn.  Hinum megin var s maur sem Kristjn ht, svo knr a hann snarai brennivnstunnu upp bardisk; hann tti lkr og ri harfengur og illskiptinn.  eim Siguri hafi lent ur saman Vattarnesi og Kristjn st fara halloka fyrir Siguri og vildi n jafna hluta sinn.  En a vildi eigi takast mean menn su til.  slst leikinn me honum maur s sem Jn ht, Sigursson.  Menn vissu a sast til eirra a eir voru allir drukknir og flakki er menn sofnuu almennt kaupstanum.  Um nttina er sagt a hlj hafi heyrst af skipi hfninni og var a.

Jn Steingrmsson, tengdasonur Jnasar a Svnaskla, var a vexti og afli talinn jafnoki Sigurar og vinur hans.  Hann dreymdi  um nttina a Sigurur kom til hans illa til reika og mlti: N ert illa fjarstaddur, vinur minn, a hjlpa mr.  a eru tveir menn a drepa mig nna nean vi Salthsi."

Um morguninn fannst Sigurur dauur sjnum vi bryggjuna, sst verki hfi hans og haft er a eftir lkni a hann hefi dauur sjinn fari v hann skoai hann.  Jn essi hengdi sig fyrir fum rum Akureyri en Kristjn fr utan.

Sgn Jns Pturssonar Tunghaga eftir Jni Steingrmssyni.

Aftur upp ...

Jn brtur sl upp Dalina 

(Miklar sgur fara af fjlkynngi Jns rarsonar, bnda a Dalhsum Eiaingh, sem nefndur er Dalhsa-Jn.  Hr m lesa tvr eirra sagna.)

Eitt haust var fjlmennt Eskifjararkaupsta sem var upp kominn, en vegir tepptir af snjkafaldi svo enginn komst heim og stu ar veurtepptir vikutma.  egar hrinni ltti su menn sr engan veginn frt a fara v djpur snjr l yfir ll fjll.  Jn gengur fram og mlti: Vilji i launa mr nokkru ef g geri svo greia vegi a i komist allir heim? Vi viljum ga ig smilegum gjfum, sgu sveitamenn.  Jn tk hesta sna,  lagi og lt bur fimm en settist ann sjtta, rei svo af sta og rak klyfjahestana.  Var honum engin fyrirstaa.  Kom hann klakklaust heim.  Hrasmenn fru allir sl hans a Dalhsum n nokkurrar fyrirstu, svo var braut Jns g.  San guldu bndur Jni a sem eir hfu lofa honum.

Aftur upp ...

Jn seiir til sn lifandi hvali 

Jn var eitt sinn fer me dreng upp r Eskifiri og runnu tveir hvalklfar fluga inn fjrinn. Falleg eign vru essir, segir strkur. Hva er anna en reyna a eignast ? svarar Jn og fer yfir galdraformla sna. Renna hvalirnir land og til fjalls eftir eim. matt aldrei lta aftur, segir Jn vi strk. Halda eir svo t dalina. fer strkur a sna hfinu. Hva ertu alltaf a lta vi? segir Jn. Loksins leit strkur aftur og s hvalina hlum eim. etta grunai mig, sagi Jn,  n kem g eim ekki lengra . eir voru skornir ar. Enn er s sgn a hvalsadrttum Jns a hann hafi sest sey og seitt a sr hvalklf.  Hljp klfurinn land Reyarfiri og rann upp alla Reyarfjarardali uns hann kom t hj Klfshl en uru einhver afglp svo hann komst eigi lengra. Eigi greinir sagan hvort Jn hafi klfs essa not. En af klfi essum sega menn a Klfshll dragi nafn sitt, tt ar skjtlist munnmlunum v egar ht  hann v nafni fornld, sem segir Droplaugasona sgu.

Aftur upp ...

Af Klofa-Jni

Jn ht maur, Norlendingur, er hinga kom austur seint ntjndu ldinni og tk sr blfestu Eskifjararkaupsta. Byggi hann sr ar kofa og var a kalla Klofa v a var millum lkja tveggja. Hann var og kenndur vi heimili sitt. Um a leyti hfu eir ar verslun Jn kaupmaur rnason og sfjr silkivefari.

Jn var kuklsamur og hafi me hndum tflur og galdrabkur. Hugu menn a hann hefi fli anga vegna fjlkynngi sinnar og myndi hann hafa tt illar tistur vi einhverja af snum lkum nyrra. a var ml manna a hann hefi gert kontrakt vi klska. Sumir menn sgu a hann myndi eiga skollabrk og flarms og draga peninga a sr.  

Jn hafi ann si jafnan a hann svaf um dag en vakti um ntur og var a skrifa. Tldu menn vst a hann vri a eftirrita galdrabkur nokkrar er Illugi eiturkani li honum. Margir menn gfu Klofa- Jni illt auga, enda fru a hverfa peningar kaupmanna r baskffum. Kenndu menn Jni a og hugu hann draga til sn me fjlkynngi. Liu svo tmar fram.  

lafur lafsson, sem menn klluu kunningja, var til hsa hj Klofa-Jni og sannaist a liti margra manna a mlshtturinn, skjast sr um lkir, saman ningar skra, v lafur var sar tvhddur jfur.  Svo bar til um haust a lafur fr einn dag sem oftar me korn ofan b til a mala handkvrn en Jn svar heima sem vant var. Var kviknu vild hj Arnesen til Jns Klofa. En Jn Arnesen var mesti hfileikamaur, hreinn og drenglundaur, en tru menn v almennt a hann vissi fleira en arir menn ori. En fr svo a annar lkurinn hj Klofa stflaist af aur og grjtskria hljp um ntt kofa Klofa- Jns og drap hann. Hafa menn haldi a a muni hafa veri mannavldum v Klofa- Jn var vinsll allmjg. Miki nist r hlaupinu af eigum hans. Er a sgn manna a sfjr ni peninga rna en Arnesen tfurin og bkur einhverjar, skrar grnum galdrarnum. Tfurin voru meal annars hrafntinna, smyrilhaus, hnsnafjur og mannabein. Tk Arnesen a allt til sn og kva almenning eigi hafa neitt vi slkt a gera; og  hver tk ar a sem hann ni. Pll snikkari var kaupstanum, sonur sfelds skyggna. Var kona hans Gra fr Eyvindar, skrungur skapi og mjg gfu, en Pll tti eiga allskostar frmur og lkur mrgum snum. a heyru menn um nttina eftir a a hljp a kalla var hlaupinu: Gra, Gra, keppur, keppur, vinstur, vinstur, poka, poka,fljtt, fljtt. Var Pll a tna upp matvli r hlaupinu. Var slturtmi liinn og hafi Klofa- Jn veri binn a draga sltur miki til bsins. 

 Aftur upp ...

vttur Slenjugili

Allt fram a essum tmum hafa hinir svonefndu Reyarfjarardalir Austurlandi tt nokkurskonar vttast, enda eru eir allvlendir sem kunnugt er. Eru eir einn dalur a noran og Hrasmegin og heitir Eyvindardalur. En nrri miri lei milli Hras og fjara kvslast hann fjra aaldali. Fagradal vestast, Svnadal, Tungudal og Slenjudal austast. Rennur sn in eftir hverjum eirra og falla saman. Heita r san Eyvindar. En ar nrri sem Tungudals- og Slenjudals falla einn farveg var sluhs mean Eskifjrur var aalverslunarstaur austan lands. L kaupstaarvegurinn ofan Tungudal anga. En Slenjudalur er farinn til Mjafjarar. Lengi fram eftir ldum og allt essa tma tti reimt dlunum hr og ar; hafa reimleikasgur msar gengi um sluhsi. Einnig tru menn v a Tungurgilinu nean vi hsi og jafnvel Slenjurgilinu utan vi a byggi trllvttur og geri feramnnum msar glettingar. Um a hljar essi saga:

Einu sinni kom maur nean Tungudal af Eskifiri og tlai Hlaskla. egar hann kom ofan nlgt sluhsinu var kveld komi og tunglsljs. heyrir hann sagt slenju rgilinu me drunbeljandi rddu: Hva heitiru? Hvers son ertu? Hvaan kemuru? Hvert tlaru? Og Hva margra ntta er tungli? Hann ltur sr ekki bilt vera og svarar: orlkur (ea orleifur) heiti g orarson er g - r Mlasslu fer g Hlaskla tla g - nu ntta er tungli - og viltu vita meira? heyrist honum kvea vi hltur gilinu ri strkostlegur  en einskis var hann framar spurur og fr svo hindraur lei sna. a ttist hann vita a hefi stai svarinu hefi stai svarinu hefi vttur essi hyllt sig og fengi allt val yfir sr

Aftur upp ...

Sluhsvofan Tungudal 

Fyrri tmum var byggt sluhs Reyafjarardlum neanverum Tungudal fyrir innan Slenju, ar sem Tungusel var ur, og skammt austur og uppfr Tungudalsnni. Er ar nokkurt gil a henni. Sluhs etta var upphaflega skli hlainn r torfi og grjti og tlaur feramnnum eim sem sttu r Fljtsdalshrai Breiavkurkaupsta sem n er lngu af lagur. Var hann yst me Reyafiri. San var hafin verslun Seyisfiri og Eskifiri. En mean sem flestir sttu Eskifjr 19du ldinni var hs etta endurreist r timbri og byggi Sigurar beykir a minni elstu manna sem n lifa (1904). Var hsi miki vandara en fyrr og loft v og rm. Gat a n rma marga menn, enda voru a eigi fir sem fru essa lei daga, en bja milli nr ingmannalei og menn oft drukknir kaupstaaferum vetur og sumar. Fr v fyrsta uru samt mrg slys og mannalt essari lei; hfu menn ori ti og farist msan htt, enda gerist reimt leiinni er fram lei. Trllvttur tti og a hafast vi Tungurgilinu niur fr sluhsinu, sem geti er um trllaflokknum, og Slenjurgilinu tfr sluhsinu tti ekki hreint. a tk yfir a hsinu sjlfu hefist vi vofa nokkur ea afturganga er geri oft vart vi sig. Uru feramenn ar oft veikir og skarkali heyrist niri og undarlegt umstang egar menn voru ar um ntur loftinu.  Gerust margar sagnir um sluhsvofuna. En flestar eru r n ori gleymdar.

Sigmundur ht maur og var Rustikusson, vinnumaur va Hrai. Hann var einhuga og harfengur mjg, orhkur hinn mesti og svo mikill fjrmaur a menn sgu hann geta hlaupi allan daginn. Hann tti lei um Reyarfjaradal vetur einn og var dagrota sluhsinu. Bjst hann um loftinu og tti miur gott a urfa a vera ar aleinn myrkrinu en kafaldshr var ti og nttmyrkur en hsi illrmt. Hann lt aftur loki yfir uppganginn, leggst fyrir og vill fara a sofa en a getur hann eigi. Allt einu heyrir hann hark ti og svo er sluhshurinni hrundi upp vegg af afli miklu. Sigmundur verur feginn og hugsar me sr a ar komi einhver feramaur sem veri honum til afreyingar um nttina. En etta brst v s sem inn kom geri hark og braukan niri en kom eigi upp. etta gengur langan tma. Er essi gauragangur svo mikill a ar brothljar llu. Verur Sigmundur n annars hugar en hyggur a ba ef  etta skyldi vera sjlfur sluhsdraugurinn. Eftir nokkurn tma frist skarkalinn a stiganum og upp hann, ar nst hrekkur upp hlerinn en upp r stiganum og upp hann, ar nst hrekkur upp hlerinn en upp r stiganum hrkklast hvt flyksa all-ferlag og upp lofti. Sigmundur sr n a svo bi m eigi standa, snarast hann a vofunni og segir grimmdarlega : ,,Og far rtt sfrjsandi, sjbullandi, grngolandi og hurarlaust helvti! Vi etta kuldavarp br flyksunni svo a hn aut ofan og fer egar a harkan ar sem fyrr. N var kominn vgamur Sigmund svo hann stekkur ofan eftir vofunni og hefir fyrir sr hendur. ,,Faru til andskotans t, orgai Sigumundur. En sta ess a hla rur essi djfull hann all-yrmilega. Sigmundur tk-allharlega mti og uru ar illfeng skipti. a fann Sigumundur a glmuflagi hans var alllaus undir hndum svo a honum fyndist hann hafa hann undir smaug hann r greipum hans og rst ara hann aftur. a arf eigi a oralengja a eir flugust arna anga til aftureldingu; sleit flyskan sig af Sigmundi, aut t og hvarf gili en Sigmundur hneig ngvit af mi og ofreytu glfi.

Um morguninn komu ar feramenn og fundu hann svo stgs. Sagi hann eim fr v sem fyrir hann hafi komi og fr me eim heim til sn og var egar jafngur. Hann var til ess tekinn a vera flinn. Fr essu sagi hann lngu sar Einari vert Hinrikssyni og hefur hann jta vibur ennan satt sagi hr.

Annar maur er sagt a ar tti einnig handlgmli vi ennan fgnu lkan htt. Og jafnan tti vofa essi gera feramnnum skrveifur.

Jn bndi Einarsson Vivllum yrti Fljtsdal, einhver me rvndustu mnnum og hi mesta karlmenni, var um vetur dagrota me rum manni og nturgestur sluhsinu. Hundur var me eim. eir Jn komu r Eskifjararkaupsta, hfu hressingu og voru vel ktir. egar eir voru sestir a sluhsinu tk seppinn a la og fna svip, reis honum hvert hr gar eftir hryggnum. v nst hrkk hann framan fr dyrum inn a stafni og kringum eins og hann s a verja . Og um lei verur manninum illt svo Jn mtti eiga fr honum ganga. etta gekk fram dgun anga til Jn brst upp og ltur greipar spa um hsi og biur djful ennan a dragast burtu til hins nesta . Vi etta br svo a maurinn var alheill smu stund og hvutti rlegur .

Steindr Dalhsum , Hinriksson , var ,,satt a segja kenndur ltilshttar fer upp dalina hj Sluhstftinni gmlu veturinn 1902-3. S hann tunglsgltunni einhvern pauran nrri hnttttan sitjandi randi klpp nrri tftinni og glpa vi tunglinu . Steindr glddi ganginn , sneri r vegi og var ekki lengi heim n ess a lta vi .   ,,Mikil skelfing , a er ldungis satt.  Mtti vinda nrftin hans egar heim kom.

Enn er ess geti a rni Brynjlfsson , Grm(lf)ssonar prests a Eium , Bessasonar , var fer upp Tungudal me hestalest og kom a sluhsinu; var dagur rotinn og komi snjbleytukafald og s hann sig neyddan til a ja ar , tekur ofan , heftir hesta og sleppir beit hj gilinu , fer inn og leggst fyrir a loknum sningi . En ekki er hann fyrr sofnaur en hann ykist sj mann , lgan og afar rekvaxinn , koma upp r gilinu . Allur var hann jafn-mrauur lit , engu sur hendur og snd en anna . rni ykist sj a hann tlar a eiga eitthva vi hestana en rni var einhygi og karlmenni og lt sjaldan ganga sinn hluta . Hann ykist kalla til hans og segja honum a lta hestana vera . Hverfur hinn gili og segir um lei:  ,,Svei! A vrmu spori kemur hann aftur og fer a rjla vi hestunum .  ,,Sju frii,  ykist rni segja.  ,,Nei,  svarar draugsi en hgir sr . rija sinn rur hann .  ,,Sju hestana kyrra!   grenjar rni og sprettur upp glavakandi og hleypur t.   ,,Svei , nei , segir draugsi en hrekkur undan rna sem eltir hann gili og kva vsu essa um lei , v n var draumurinn orinn a veruleika og draugsi meira en hugarburur :

v m ei beita essu fjalli

og ar me leita skjls hj kalli

ef snjhreytan httir ei .

Vil g ig reyta vsna spjalli

ef velduru bleytu og ofanfalli .

Svarau fleiru en svei og nei 

,,Svarau fleiru en svei og nei, endurtk gili eins og draugsi ti eftir rna . rni hafi haft tr v a draugsa myndi vera a kenna um hr sem var . Ekkert fkk hann svari utan orin ,,svei  og  ,,nei.  Litla stund dvaldi rni ar lengur , lagi hesta sna , lt upp og hlt t Dalinn og heim til sn og sagi fr viburi essum . rna essa er geti Dsuttinum og bj hann Hlarenda , nbli er hann byggi sr Lgheii Hrarstungu , ar sem n heita rnatttur . Systir rna var Oddn er lengi var Fljtdalshrai hr og ar , mir Jhanns Hallgrmssonar snikkara , og heyri g Jhann og fleiri au frndsystkini minnast essar atburar en au vantai vsuna.

Aftur upp ...

Saga Bjarna - Dsu 

orgeir er maur nefndur; hann bj um tma a rndarstum Eiaingh. Hann tti nokkur brn, ar meal Bjarna og rdsi er hr verur sagt fr. Voru au fullorin er essi saga gerist. Bjarni var maur mikill vexti, lotinn og hrikalegur og eigi talinn lnlegur en meinhgur lund. rds var honum lk. Hn var svarri gei en fr snum og skrautgjrn, enda rst hn erna Eskifjararkaupsta. Jk a fremur skrautgirni hennar og ofmetna og barst hn miki klaburi. rst hn aan Austdal Seyisfiri hva sem til kom og hvernig sem v st. Segir svo Katrn a Dvergsteini, nr v tr, a rds vri ar Austdal egar hn rst til a skreppa upp Hra me Bjarna brur snum er var Odda Fjararldu. Var etta rtt um 1800.

ar rst Bjarni til a skreppa ofan Eskifjararkaupsta eftir einhverjum nausynjum v var enn ltil fastaverslun Seyisfiri. rds afri a ba hans mean hj foreldrum ea skyldmennum a rndarstum. Bjarni kom brum aftur og hafi nokkurn bagga; ar meal fjgra til tta potta brennivnskt og eitthva fleira r kaupstanum. ar vi bttist hangiket er hann hafi nesti. Bjarni var a rndarstum um nttina og hugi heimfer a morgni komanda og rds me honum. En um morguninn var veurhvinur norri og bakki nokkur og skyggilegt um a litast. Bjst Bjarni hi snarasta og rds lka. En Bjarni aftk me llu a a hn fri.

Var hn og illa kldd til a verjast gaddbyl, lreftskjl. Bjarni leyndist af sta me bagga sinn og fr sem ftur toguu upp fjalli. En er hann leit vi var rds ar komin hla honum. Hann herir undanhaldi allt hva hann getur, hn eftirfrina a sama skapi og dr heldur hann. egar kom upp brn lt Bjarni undan og bei hennar.

egar au komu austur heiina geri au blindbyl svo au fru brtt vill vegarins og villtust t og austur yfir Stafdalsfell og gtu brotist ofan Stafdal. var verir ori svo glrulaust og frin svo mikil a rds var uppgefin og Bjarni reyttur mjg og vissi eigi hvar au voru . S Bjarni ann kost bestan a berast arna fyrir. Geri Bjarni ar snjhs ea lt fenna yfir au og var a djpum botni. Alltaf voru rds og Bjarni a kta hvort vi anna me skmmum og deilum, einkum hn. ba n rds Bjarna um a yfirgefa sig eigi fyrir nokkurn mun. En er Bjarni s sr fri laumaist hann r snjhsinu. En annahvort setti hann sr egar a reyna a leita mannhjlpar bygg ea hann fann eigi hsi aftur fyrir dimmu. Verur n eigi anna af honum sagt en a a hann lendir ofan fjalli upp fr Fjararseli, komst ar gngur og hrapai. Hafi hann sig a Fjararseli vkunni rvinda af reytu og hugarangri og sinnulaus og mllaus. Sat hann alla vkuna egjandi og fram. Var honum hjkra sem hgt var og hresstist hann vi svefn og nringu. Morguninn eftir var svo br af honum a hann sagi allt um fr sna. Datt mnnum allur ketill eld. Bjrn, er bi hafi a rarinsstum, bj Fjararseli. Hann kva mein miki a Bjarni gat eigi fyrr sagt fr essu svo hgt hefi veri a safna mnnum til a hafa upp rdsi. Sendi hann t a Firi. ar bj s maur er orvaldur ht Stgsson, garpur mikill a afli og ri. Snerist hann egar til ferar me einum ea tveimur rum mnnum. Voru hinir bnir er eir komu a Fjararseli. Fru n allir, Bjarni, orvaldur, Bjrn sonur Bjarnar Fjararseli og dugandi maur sem Jn ht og einhverjir fleiri. En eir uru aftur a sna fyrir dimmu. Hfu eir grind, nautsh og nringu handa rdsi ef hn fyndist lifandi. En eir uru aftur a sna fyrir dimmu. Svipaar tilraunir voru fleiri gerar en allt fr a einu. Hn fannst eigi fyrr en sjtta dgri egar rofai hrina. var a egar stjarna var nnsta og eir komnir upp Nera Staf svonefndan a eir heyru hlj svo miki a bergml kva vi Bjlfstindi og nstu fjllum. eir gengu hlj etta upp Stafdag og fr orvaldur fyrir en hinir voru ri skelkair. su eir rdsi. Sndist eim henni ltil mannsmynd. Ftin stu t af henni gaddfrosin en hn ber nrri upp a mitti. Hri var fullt af snj og skrfa upp. Sndist eim sem hn sti arna hnokin hnjlium nokkur skref fr v sem snjhsi var. En n var a foki burtu. En su eir flagar a rds hafi feta anga rj til fimm fama far far og stokki fug bli aftur. Hafi hn a eim virtist gert etta tvvegis og tluu eir a hefi hn gefi hlj af sr hvorutveggja skipti. ttust eir sj a hn var leiinni me a a ganga aftur fullri afturgngu v a var tr manna a egar svona bri a vri vs afturgangur. Klluu menn etta hlfan afturgang. En hefi hn teki rija stkki vri a fullkominn afturgangur. eir flagar ttust sj hva vera vildi, uru skelkair, hrukku undan og sneru fr bijandi fyrir sr. orvaldur skrai og spuri hvort eir tluu a lta djfulinn ra sig sem hann kva . hann n sslunum mti rdsi. Er a sumra manna sgn a hann reiddi upp sterka varreku er hann hafi hendi og fri hana hfu hennar ur en hn ni a taka rija stkki. Hneig hn niur en orvaldur tk hana egar og hneppti hana niur grindina. Rak hn upp orghlj gurlegt. ,,Ekki skaltu, Dsa mn, hugsa r a hra mig, sagi orvaldur. Skar Bjarni frostgarinn utan af henni a boi orvaldar. En orvaldur fri hana ystu buxur snar og sagi: ,,Hverjum sem fylgir hr eftir skaltu ekki fylgja mr. tti etta ruggt til a varna v. Sagt er a a eir fyndu ktinn Bjarna snjhsinu og vri hann tmur. Hafi hn ausjanlega braga honum me hangna ketinu. tla a flestir vantrair menn n dgum a Dsa hafi haldi lfinu vi me brennivninu og hafi veri vni hljin og stkkin en hn farin a frjsa eftir a hn hafi fari r snjhsinu. Halda eir v a orvaldur hafi drepi hana oftrari snu. En eir sem ekkja afreksverk hennar eftir dauann stta sig vi hitt sem ur segir a hn hafi arna gengi egar aftur hlfum afturgangi.

eir flagar ku n Dsu heim a Fjararseli. Var hn fr kofa einn ar bnum. ar var tryppi eitt fyrir. Heyru menn eitthvert rusk ar um nttina. Um morguninn var tryppi dautt. tti mnnum sem a hefi flst og sprengt sig. N er kofi essi br. Bndi og son hans stu alla nttina me broddstafi pallsnf og lgu fram gngin. a tti n snt me essu a eigi tlai Dsa a liggja kyrr. Var tfr hennar ger og hn grafin a Dvergasteini. Morguninn eftir su menn stra holu ofan leii hennar. Var hn fyllt egar. Fr svo oftar og allt ar til orsteinn skld Jnsson, er var prestur a Dvergasteini og kallaur fjlfrur mjg, spai ofan holuna og las eitthva yfir henni. Sst aldrei hola ofan leii eftir a. En eigi dr a r afturgangi Dsu (svo var hn kllu einatt eftir a a hn gekk aftur). ttust n margir sj hana fylgd me Bjarna og llum eim er fylgdinni voru. Engum fylgdi hn fastara en orvaldi tt hann klddi hana buxurnar. Bjarni var eftir etta lnsubbi, ratai mis slys og vandri, var mesta meinleysi. Var hn vi hann kennd og kllu Bjarna-Dsa en hann oft Dsu-Bjarni. Eftir etta var Bjarni Selsstum. Hafa svo sagt eir menn er honum voru ar samta a enginn vissi betur en honum vri varla vrt neinstaar ti fyrir Dsu. Kva svo rammt a v a kveld eitt kom Bjarni framan fr Dvergasteini og fr syni snum, er ar l, og gekk hjarnbroddum. Su menn t um glugga a Bjarni kom hlaupandi ar framan Klifi svo hart sem hann gat fari og inn bastofu hjarnbroddunum. Sagi hann Dsu hafa elt sig yrmilega. Bjarni var kvongaur og tti brn. Drenginn missti hann Dvergasteini efnilegan; var Dsu kennt a sem fleira. Bjarni var einnig Nesi Lomundarfiri. ar lst kona hans af barnsfrum og var borin bnahs ea skemmu gagnvart bjardyrum. Bjarni var ti um kveldi og heyri ar rusk nokkurt. En hann mun hafa ttast Dsu og ori eigi a vitja um a. Morguninn eftir, egar ar var komi, su menn verksummerki. ar l konan ndu glfinu og tv brn ru lagi; hafi hn rakna vi og ali au en andast san.

Eftir ennan atbur var Bjarni enn meira hj sr og eiri eigi framar vistum heldur feraist vsvegar um Austfjru og fylgdi Dsa honum hvar sem hann fr sem skugginn hans. Vildu og sumir menn eigna Dsu etta voalega tilfelli me konuna. ess er geti a Bjarni fengi draugavarnir hj svonefndum Latnu-Magnsi a Svarenda og geri Dsa honum sjaldan miki illt upp fr v. Og illt tti mnnum a glettast vi hann. Gerust msir grungar, heimskingjar og ofltungar til ess a fra h a honum. Er svo sagt a hann fyndi a fljtt v greindur tti hann allvel en forur mjg svo hann svarai v sjaldan me ru en misknun sem sst svip hans og sagi jafnan unglyndislega: ,,j, j. Flestum mnnum var a a illu er fru spott a honum og vera ess enn sg dmi. rettn brn missti Bjarni ung og var Dsu kennt um au ll

Aftur upp ...

Fr sra Jni og Ptri sslumanni 

Jn prestur kallaur eldri, sonur Stefns prests, sona Pls prfasts Hgnasonar og ru dttur Stefns prfasts og sklds Vallanesi, fkk Vallaneskall 1768 eftir fur sinn. Sagt er a hann vri hagorur og gfumaur mikill og eigi laus vi forneskju en virtur og vinsll. a er sgn gamalla manna a hann byggi giftur me bstrum fyrst um sinn og yri blekktur af eim. v er mlt a rni landseti og frndi hans Gslason Hfn Borgarfiri kvi til hans sem svar mt glettni prests: 

Ekki er vert a fa mig til kva

Af presti eim er flengir flj,

Fr varla r eim j

Og sjlfur mun snum strokki bra. 

M tla a vsa prests hafi eigi veri heldur g er essi var svar mti. Ptur sslumaur orsteinsson hlt Mlasslu. Hann var einn af allra skrulegustu og merkustu valdsmnnum hr sinni t, tryggur vinum en  harur og grimmur vinum. Hann var litinn fjlfrur sem fleiri lrir menn eirrar tar. a var ml manna a samdrttur vri me presti og dttur sslumanns er Hlmfrur ht, og a vilja Pturs. En fru a vera msar greinar til sttis milli eirra hfingjanna svo ar gerist vild mikil. Telja menn aalorskina a bir hafi eir veri lknar af elisfari og lti mel fr sr og hafi prestur tt enn betri. egar etta misstti var ori me eim er sagt a prestur leiddi hug sinn fr Hlmfri og kvntist Gru, dttur sra Eirks a Kolfreyjusta Einarssonar (1748-88). a btti eigi r. Skmmu sar er mlt a sra Jn fri Eskifjarar- ea Breiuvkurkaupsta.  egar hann rei heimleiis kom hann a Ketilsstum og ba um a drekka. Hlmfrur fri honum drukkinn. San er sagt a hn hafi hellt staup og boi honum. Klerkur drakk r staupinu og br vi og sagi: ar tkst ykkur a, lukkukindunum, en tlai g r a sst, Fra. Rei hann heim skyndilega eftir stuttar kvejur. Upp fr eim tma var klerkur geveikur og ur ara stundina. Kenndu trair menn a drykknum og tti sem illur andi hefi leynst honum. ttust og sumir sj ra nokkurn fr me presti og flki hans, skrautklum me gylltum hnppum baki. tti sem hann fylgdi lengi san ttinni.

Upp fr essu var prestur mesti mtltismaur tt af honum bri ara stundina.  msra braga var leita a lkna hann. Var sent eftir sra orsteini a Skorasta Benediktssyni, kunnttumanni. Hann lt sem reynandi vri a sra hinn illa anda fr presti me bnahaldi ef menn vildu fara a snum rum. Lagi hann svo fyrir a Jni presti vri haldi, af vldum mnnum, undir predikunarstlnum mean hann fremdi bnager yfir honum. Hann ba menn, er valdir voru til a halda presti, muna sig um a a sleppa honum eigi fyrr en hann leyfi, hversu vel sem hann bi og hvernig sem hann bri sig.  En uggir mig a hr veri gfuskortur .

Fru menn n kirkju. Skrddist sra orsteinn og hf svo lestur og bnager en menn hldu sra Jni. San tk sra orsteinn a sra andann. Fr sra jn a kyrrast og kom i miki yfir hann og ba a sleppa sr me illu og gu og braust um fast, kva sig tla a slitna sundur ea kafna. Hinir hldu sem ur. Herti n sra orsteinn sringunum svo allir titruu af gn og tta en prestur braust um sem hamrammur vri anga til hann var of sterkur gslumnnum og sleit sig lausan af eim og hljp t.  N fr sem mig uggi, sagi sra orsteinn, hefu i eigi misst hann n hefi g srt andann fr honum innan stundar. Er n ti um mna hjlp. Sagt er a hann hafi (arir segja sra Eirkur nokkur) lti ar nst opna bastofumni yfir sra Jni og taka hann ar t. En ekkert dugi v presti batnai aldrei geveikin. Lifi hann 6 r san og d 1783, 37 ra. Synir hans voru eir Laga-Jn Bt og Eirkur a Egilsstum, merkir menn.

Pll prestur Gumundsson hlt san kalli 6 r.  En fkk a, 1783, sra Jn yngri Stefnsson en Stefn og sra Jn eldri voru systkinasynir. Sagt er a einu sinni hafi Ptur sslumaur hellt staup og boi honum en hann svarai: Nei, akka r, herra minn, en skalt ekki lta mig drekka djfulinn eins og hann nafna minn.

Aftur upp ...